ايرانىها درباره‌ى هنرهاى زيبا است . بازار سرپوشيده نيست . شاخ و برگ درختان يا حصيرهايى كه به بالاى راهرو آويخته‌اند ، نسبتا جلوى تابش تند خورشيد را مىگيرد . بازارىها چهار زانو - كه نحوه‌ى خاص نشستن ايرانىها است - بدون كوچك‌ترين سروصدايى براى جلب مشترى ساكت و آرام در دكان خود به انتظار خريدار مىنشينند . در اين مغازه‌هاى تنگ و كوچك هر نوع محصول ايرانى و تعدادى جنس اروپايى پيدا مىشود . در بعضى از دكان‌هاى محقر ، نمونه‌هاى اعلايى از پرده‌هاى گلدوزى را كه فقط زن‌هاى رشتى بافتن آن را بلد هستند ، به معرض فروش گذاشته‌اند و در سر هر چهار راه بساط پلوى آشپزها با كاسه‌هاى لبنيات و تخم‌مرغ‌هاى رنگ شده داير است . حفظ نظم و امنيت بازار بر عهده‌ى دوازده نفر طالشى است كه لباس‌هاى كهنه و مندرس به تن و تفنگ‌هاى چخماقى به دوش دارند و در جايگاه مخصوصى متمركز هستند . تعداد كاروانسراها زياد و حياط آنها از همه جا تماشايىتر است ، چون هميشه انبوهى از مسافران ، كاروان‌ها ، چاروادارهاى ترك ، عرب و فارس يا مردم بيكاره‌ى كوچه و بازار به آنجاها سر مىزنند تا خبرى كسب يا شايعه‌يى را از طريق آنان در شهر پخش كنند . رشت انبار كالاهايى است كه از اروپا به ايران يا بالعكس فرستاده مىشوند . تجارت عمده‌ى اين شهر ابريشم خام است كه در گذشته به مقدار بسيار زياد در گيلان توليد مىشد . ولى امروزه اين صنعت در حال ركود و زوال كامل است . ناخوشى كرم ابريشم در گيلان نظير آفتى بود كه در چند منطقه‌ى تاك‌خيز فرانسه به جان تاكستان‌ها افتاد . اكنون ميزان توليد ابريشم به نسبت حيرت‌آورى پايين آمده است : در سال 1840 [ 1256 ه ق ] مقدار توليد معادل صد هزار من ( هر من برابر 12 ليور انگليسى ) مىشد ؛ در سال 1874 [ 1291 ه ق ] فقط به شصت هزار من رسيد و در سال 1876 [ 1293 ه ق ] به دو هزار من كاهش يافت . امسال به خصوص وضع از هميشه بدتر است . فروش ابريشم خام كه در سابق قريب به هفتصد هزار ليره‌ى استرلينگ ارز وارد كشور مىكرد ، اينك فقط بين يكصد هزار تا يكصد و پنجاه هزار ليره عايد مىكند . ولى با اقداماتى كه به عمل مىآيد ، وضع تا حدى رو به بهبودى گذاشته است . بازار مكاره‌يى كه در اين سال‌هاى اخير ترتيب مىدهند ، در افزايش توليد بىتأثير نيست . اين بازارها همه ساله در اواخر ماه ژوئيه [ اوايل مرداد ] به اين شهر كوچك چنان هيجان و جنب‌وجوشى مىبخشد كه در مواقع معمولى